Κεφάλαια
ΕΞΩΧΩΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η offshore Ermis Shipping Limited και ο Γιάννης Αλαφούζος

Όπως φαίνεται σε έγγραφα των Paradise Papers, ο εφοπλιστής και ιδιοκτήτης Μέσων Ενημέρωσης ίδρυσε με τη βοήθεια της Appleby εταιρεία με έδρα τα Κέιμαν για το πολυτελες σκάφος "Ermis 2"

«Μας έχουν συμβουλέψει ότι προκειμένου να ελαχιστοποιήσουμε την έκθεση σε ευρωπαϊκό ΦΠΑ (σ.σ.: EU VAT), για το γιoτ θα έπρεπε να του δώσουμε σημαία των Κέιμαν (και γι’ αυτό θα έπρεπε να ανήκει σε εταιρεία των Νήσων Κέιμαν)». Οπως φαίνεται σε έγγραφα των Paradise Papers, ο Γιάννης Αλαφούζος, εφοπλιστής και ιδιοκτήτης Μέσων Ενημέρωσης στην Ελλάδα, ίδρυσε με τη βοήθεια της Appleby, της δικηγορικής εταιρείας που βρέθηκε στο επίκεντρο της πρόσφατης παγκόσμιας δημοσιογραφικής έρευνας, offshore με έδρα τα Κέιμαν για το πολυτελές σκάφος του «Ermis 2». Τα έγγραφα των Paradise Papers ελήφθησαν από τη γερμανική εφημερίδα «Süddeutsche Zeitung», η οποία μοιράστηκε τα στοιχεία με τη Διεθνή Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) και ένα δίκτυο περισσότερων από 380 δημοσιογράφων σε 67 χώρες.

Έρευνα των ΧΑΡΗ ΚΑΡΑΝΙΚΑ & ΘΑΝΑΣΗ ΤΡΟΜΠΟΥΚΗ
Εικονογράφηση: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΤΑΖΗΣ

Το «Ermis 2» ναυπηγήθηκε από τη McMullen & Wing στη Νέα Ζηλανδία και σχεδιάστηκε από την Humphreys Yacht Desing, που θεωρείται κορυφαία στον σχεδιασμό σκαφών. Η ναυπήγησή του ολοκληρώθηκε το 2007 και το γιοτ παραδόθηκε το 2008. Η International Superyacht Society, η παγκόσμια ένωση για τη βιομηχανία των superyachts, είχε χαρακτηρίσει το «Ermis 2» ως «μία από τις πιο ασυνήθιστες αναθέσεις που έχουν υπάρξει εδώ και πολλά χρόνια».

Το βραβευμένο 37 μέτρων γιοτ θεωρούνταν από τα κορυφαία του είδους του παγκοσμίως. Αναφορές σε ελληνικά Μέσα Ενημέρωσης υπολόγιζαν το κόστος κατασκευής του «Ermis 2» από 15.000.000 έως 22.000.000 ευρώ. Δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιώσουμε το ακριβές ποσό που κόστισαν στον κ. Αλαφούζο ο σχεδιασμός και η ναυπήγηση του «Ermis 2».

Η offshore στα Κέιμαν

Σύμφωνα με στοιχεία των Paradise Papers, το 2007 υπήρξε επικοινωνία μεταξύ εκπροσώπων του Γιάννη Αλαφούζου και της Appleby, προκειμένου να ιδρυθεί εταιρεία στα Κέιμαν, η οποία θα κατείχε το γιοτ «Ermis 2» . Σε επικοινωνία που είχαμε μαζί του μας επιβεβαίωσε ότι η Ermis Shipping Limited συστάθηκε με εντολή του και πως σκοπός της εταιρείας είναι η κατοχή ενός σκάφους αναψυχής και η εμπορική εκμετάλλευσή του στην ευρύτερη περιοχή της Καραϊβικής.

Σε έγγραφο που εστάλη στην Appleby, υπογεγραμμένο από τον κ. Αλαφούζο, δηλώνεται ότι η πηγή χρηματοδότησης της αρχικής και των μετέπειτα συναλλαγών προερχόταν από δάνειο της Τράπεζας Πειραιώς, καθώς και ότι ο ετήσιος κύκλος εργασιών της εταιρείας υπολογιζόταν στα 50.000 δολάρια. «Το ποσό των 50.000 δολαρίων που δηλώθηκε ως πρόβλεψη κατά τη σύστασή της θα ήταν το θεωρητικά ελάχιστο έσοδο για τη σχεδιαζόμενη εκμετάλλευση του συγκεκριμένου σκάφους αναψυχής» μας δήλωσε ο κ. Αλαφούζος. Επιπλέον, τον ρωτήσαμε εάν η Ermis Shipping Limited είχε έσοδα κατά τη χρονική περίοδο λειτουργίας της και εάν υπήρξε μέρισμα από την offshore εταιρεία προς τον ίδιο που εμφανιζόταν ως τελικός δικαιούχος. «Η Ermis Shipping Limited δεν είχε έσοδα, διότι το σκάφος, κατά το χρονικό διάστημα που ήταν στην κατοχή της, δεν χρησιμοποιήθηκε για τη διενέργεια πλόων αναψυχής. Επομένως η εταιρεία δεν είχε κέρδος από το οποίο θα μπορούσε να προκύψει μέρισμα προς εμένα».

Για να πλέει και να χρησιμοποιείται χωρίς χρονικούς περιορισμούς ένα σκάφος σε ευρωπαϊκά ύδατα θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να έχει πληρωθεί το EU VAT σε κάποια χώρα-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Για παράδειγμα, το 2008 ο ΦΠΑ στην Ελλάδα ήταν στο 19%.

Σύμφωνα με τον κ. Αλαφούζο, το αρχικό σχέδιο για το «Ermis 2» ήταν η εμπορική εκμετάλλευσή του στην Καραϊβική, όπου δεν καταβάλλεται ΦΠΑ. Ωστόσο σε έγγραφο που φέρει την υπογραφή του και βρέθηκε ανάμεσα στα αρχεία που διέρρευσαν από την Appleby αναφέρεται το εξής: «Μας έχουν συμβουλέψει ότι προκειμένου να ελαχιστοποιήσουμε την έκθεση σε ευρωπαϊκό ΦΠΑ (σ.σ.: EU VAT) για το γιoτ, θα έπρεπε να του δώσουμε σημαία των Κέιμαν (και γι’ αυτό θα έπρεπε να ανήκει σε εταιρεία των Νήσων Κέιμαν)».

Σε επικοινωνία που είχαμε με τον κ. Αλαφούζο τον ρωτήσαμε εάν επιβεβαιώνει ή διαψεύδει την παραπάνω αναφορά στο έγγραφο που εστάλη στην Appleby και εάν την επιβεβαιώνει, του ζητήσαμε να μας αναφέρει το ποσό της ελαχιστοποίησης στην έκθεση σε EU VAT.

«Οπως προανέφερα, αρχικά είχε αποφασιστεί το σκάφος να παραμείνει εκτός ευρωπαϊκού χώρου και να νηολογηθεί στις Νήσους Κέιμαν, οπότε δεν υπήρχε ούτως ή άλλως ζήτημα καταβολής ΦΠΑ. Μερικούς μήνες μετά τη σύσταση της εν λόγω εταιρείας αποφασίστηκε η εισαγωγή του σκάφους στην Ευρωπαϊκή Ενωση, οπότε και εκτελωνίστηκε στην Ιταλία εντός του έτους 2008, όπου πληρώθηκε ο αναλογών ΦΠΑ.
Το σκάφος δηλώνεται στη φορολογική μου δήλωση, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες φορολογικές διατάξεις» μας δήλωσε γραπτώς.

Στο ίδιο έγγραφο, το οποίο είναι ερωτηματολόγιο της Appleby προς τους πελάτες της, το οποίο συμπληρώνεται, υπογράφεται και αποστέλλεται στη δικηγορική προκειμένου να προχωρήσει η ίδρυση της εταιρείας, ζητούνταν να στελεχωθεί η Ermis Shipping Limited με διευθυντή και να τοποθετηθεί ονομαστικός μέτοχος (nominee shareholder). Ο ονομαστικός μέτοχος είναι το φυσικό πρόσωπο ή η νομική οντότητα (για παράδειγμα, μια εταιρεία) που κρατά τις μετοχές της εταιρείας για λογαριασμό του τελικού δικαιούχου. Με τη χρήση ονομαστικών μετόχων δεν εμφανίζονται τα στοιχεία των πραγματικών μετόχων στο μητρώο των μελών της εταιρείας. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν εμφανίζεται το όνομα του Γιάννη Αλαφούζου να συνδέεται με την Ermis Shipping Limited στη βάση δεδομένων που δημοσιεύει το ICIJ (offshoreleaks.icij.org) με τα στοιχεία προσώπων και τη σύνδεσή τους με εταιρείες.

Ρωτήσαμε τον κ. Αλαφούζο για ποιο λόγο επέλεξε να χρησιμοποιήσει ονομαστικούς μετόχους (nominee shareholders) στην Ermis Shipping Limited.

«Είναι συνήθης πρακτική κατά τη σύσταση μιας offshore εταιρείας να χρησιμοποιούνται nominee shareholders, στο όνομα των οποίων γίνονται οι γραφειοκρατικές διαδικασίες της. Εξάλλου είχα δηλωθεί ως beneficial owner της εταιρείας αυτής από την πρώτη στιγμή. Δεν προχώρησα σε κάποια αλλαγή, γιατί σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη σύστασή της αποφάσισα να μην τη χρησιμοποιήσω, και τον Οκτώβριο του 2008 ζήτησα τη διαγραφή της».

Από τα Κέιμαν στη Νήσο του Μαν

Από αρχεία των Paradise Papers φαίνεται ότι το «Ermis 2» , που είχε στην κατοχή της η εταιρεία των Κέιμαν, προοριζόταν για πώληση σε εταιρεία με έδρα στη Νήσο του Μαν, επίσης συμφερόντων του κ. Αλαφούζου. Και στην εταιρεία της Νήσου του Μαν, την Ermis 2 Yachting Limited, τις μετοχές φέρεται να κατείχαν ονομαστικοί μέτοχοι, αρχικά η Targus Holdings Limited, με έδρα τις Σεϋχέλλες, και μετά η Ermis Yacht Holding, με έδρα τις Βρετανικές Παρθένους Νήσους.
Τον Οκτώβριο του 2008, το «Ermis 2», του οποίου το συνολικό κόστος, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες αναφορές σε ελληνικά μέσα κυμαινόταν από τα 15 έως τα 22 εκατομμύρια ευρώ, πουλήθηκε στην Ermis 2 Yachting Limited στη Νήσο του Μαν. Ρωτήσαμε τον κ. Αλαφούζο εάν επιβεβαιώνει ή διαψεύδει ότι το κόστος αγοράς του «Ermis 2» υπερέβαινε τα 20 εκατομμύρια ευρώ. Δεν μας απάντησε στο συγκεκριμένο ερώτημα. Ανέφερε ότι «το σκάφος αναψυχής “Ermis 2” δεν αγοράστηκε, αλλά ναυπηγήθηκε για λογαριασμό μου».

Στα πρακτικά της Ermis Shipping Limited (Κέιμαν), με ημερομηνία 28 Οκτωβρίου 2008, αποφασίζεται η πώληση του «Ermis 2». Οπως αναφέρεται στα πρακτικά: «Η τιμή αγοράς, βάσει της συμφωνίας πώλησης, είναι 9.000.000 ευρώ». Ο κ. Αλαφούζος δήλωσε σχετικά: «Η μεταφορά του σε εταιρεία συμφερόντων μου δεν συνιστά πώληση, αλλά συμφωνία υποκατάστασης (novation agreement)».

Επειδή οι αναφορές σε ελληνικά μέσα εκτιμούσαν την αξία του «Ermis 2» από 15 εκατομμύρια έως 22 εκατομμύρια, ρωτήσαμε τον κύριο Αλαφούζο να μας εξηγήσει πώς καθορίστηκε η τιμή πώλησής του στα εννέα εκατομμύρια ευρώ. Δεν απάντησε στο ερώτημα. Το 2010 το «Ermis 2», σύμφωνα με δημοσίευμα/αγγελία του Superyacht Times, πωλούνταν προς 16.000.000 ευρώ.

Δεν απάντησε στο ερώτημα

Το 2012 σε προσπέκτους της εταιρείας Humphreys που σχεδίασε το γιοτ η τιμή με την οποία διατίθεται προς πώληση είναι επίσης 16.000.000 ευρώ. Το 2013 η τιμή πώλησης του «Ermis 2» φέρεται να υποχωρεί στα 13.000.000 ευρώ, ενώ σε αγγελία του Μαρτίου του 2017 η τιμή του παρέμενε στα 13 εκατομμύρια. Ρωτήσαμε τον κ. Αλαφούζο: «Σε αγγελίες που έχουμε δει στο Διαδίκτυο και σε φυλλάδια το 2012 το “Ermis 2” είχε πωλητήριο για 16 εκατομμύρια ευρώ, το 2013 για 13 εκατομμύρια ευρώ και τον Νοέμβριο του 2017 για περίπου 9 εκατομμύρια ευρώ. Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι το 2008, ενώ η ηλικία του είναι μικρότερη, εμφανίζεται να πωλείται για 9 εκατομμύρια ευρώ;» Δεν απάντησε στο ερώτημα.

Ο εκτελωνισμός του «Ermis 2», σύμφωνα με τον κ. Αλαφούζο, έγινε στην Ιταλία εντός του 2008, οπότε εκεί φέρεται να πληρώθηκε και ο αντίστοιχος ΦΠΑ. Στην Ιταλία η καταβολή του ΦΠΑ (EU VAT) στα σκάφη φέρεται να υπολογιζόταν βάσει του bill of sale, ενός εγγράφου που αποδεικνύει το κόστος αγοράς του γιοτ. Στα έγγραφα των Paradise Papers περιλαμβάνεται bill of sale για το «Ermis 2», με την τιμή πώλησης να ανέρχεται στα εννέα εκατομμύρια ευρώ. Ρωτήσαμε τον κ. Αλαφούζο εάν εκτελωνίστηκε το «Ermis 2» πριν ή μετά την πώλησή του από την εταιρεία των Κέιμαν στην εταιρεία της Νήσου του Μαν, την Ermis 2 Yachting Limited. Επίσης τον ρωτήσαμε εάν θα μπορούσε να μας πει το ποσό που καταβλήθηκε σε EU VAT. Δεν απάντησε στο ερώτημα.

Επιπλέον στα συμπληρωματικά ερωτήματα που υποβάλαμε στον κ. Αλαφούζο τον ρωτήσαμε: «Αναφέρετε στις απαντήσεις σας ότι σκοπός ίδρυσης της Ermis Shipping Limited ήταν “η κατοχή ενός σκάφους αναψυχής και η εμπορική εκμετάλλευσή του στην ευρύτερη περιοχή της Καραϊβικής”. Από πληροφορίες που έχουν περιέλθει στην αντίληψή μας, σε σημειώσεις της δικηγορικής εταιρείας αναφέρεται δίπλα από την επωνυμία της Ermis Shipping Limited το εξής: Purchase & Sale (Vessel) (σ.σ.: Αγορά & Πώληση (Σκάφους)). Ηταν εξαρχής σκοπός της εταιρείας η αγορά και η πώληση του “Ermis 2”;»…
Δεν απάντησε στο ερώτημα.

Η συγκεκριμένη πληροφορία περί «αγοράς και πώλησης» όσον αφορά την Ermis Shipping Limited περιήλθε στην αντίληψή μας από αρχείο της Appleby με ημερομηνία Νοεμβρίου 2007. Τον ίδιο μήνα, δηλαδή, που ιδρύθηκε η υπεράκτια εταιρεία στα Κέιμαν.

Προσπέκτους για το «Ermis 2» του Νοεμβρίου του 2017 αναφέρει ως τιμή πώλησης τα 8.500.000 ευρώ. Κάτω από την τιμή, στο προσπέκτους, υπάρχει σημείωση που λέει ότι οι λεπτομέρειες (της αγγελίας) είναι σωστές από τις 8 Νοεμβρίου 2017. Στις 9 Νοεμβρίου, την ημέρα που έστειλε τις απαντήσεις στις αρχικές ερωτήσεις μας, ο κ. Αλαφούζος εξέδωσε το ακόλουθο Δελτίο Τύπου:
«Σε σχέση με τη φορολογική αντιμετώπιση του σκάφους μου δηλώνω τα εξής: Από την εποχή της ναυπήγησής του μέχρι σήμερα έχει τηρηθεί απαρεγκλίτως το ευρωπαϊκό και ελληνικό δίκαιο, έχει καταβληθεί το σύνολο των αναλογούντων φόρων και δηλώνεται στις φορολογικές δηλώσεις μου βάσει των εκάστοτε ισχυουσών διατάξεων. Πέραν του αναλογούντος ΦΠΑ που καταβλήθηκε κατά τον εκτελωνισμό του σκάφους, φορολογούμαι ετησίως από τη συμπερίληψη του εν λόγω περιουσιακού μου στοιχείου στη φορολογική μου δήλωση με τη μορφή του τεκμηρίου, καθώς και με φόρο πολυτελείας. Επ’ αυτού έχω υποστεί αρκετούς ελέγχους τα τελευταία χρόνια από τις αρμόδιες φορολογικές Αρχές και σε όλες τις περιπτώσεις αποφάνθηκαν υπέρ της αρτιότητας των ενεργειών μου».

Η συνολική απάντηση που λάβαμε από τον κ. Αλαφούζο στα συμπληρωματικά ερωτήματα που του θέσαμε ήταν η ακόλουθη:

«Αγαπητοί,
Το σκάφος αναψυχής «Ermis 2» δεν αγοράστηκε, αλλά ναυπηγήθηκε για λογαριασμό μου. Η μεταφορά του σε εταιρεία συμφερόντων μου δεν συνιστά πώληση, αλλά συμφωνία υποκατάστασης (novation agreement). 
Τα υπόλοιπα στοιχεία που ζητάτε ουδόλως σχετίζονται με την έρευνα για τα Paradise Papers, αφορούν εμπορικές/επιχειρηματικές αποφάσεις μου και όλες οι σχετικές με αυτά κινήσεις έχουν γνωστοποιηθεί στις ελληνικές φορολογικές Αρχές. Ελπίζω η παραπάνω υπέρβαση να οφείλεται σε υπερβάλλοντα δημοσιογραφικό ζήλο και όχι σε ικανοποίηση ενδιαφέροντος ανταγωνιστών ή λόγους πολιτικούς».

Γιοτ και τζετ στη Νήσο του Μαν

Ενα μικρό νησί στην Ιρλανδική Θάλασσα, η Νήσος του Μαν, έχει γίνει μία από τις πλέον διαδεδομένες έδρες πολυτελών γιοτ και αεροσκαφών, οι οποίες ανήκουν σε offshore εταιρείες. Οπως δείχνουν εμπιστευτικά έγγραφα που διέρρευσαν από τη δικηγορική εταιρεία Appleby, ιδιοκτήτες γιοτ και αεροσκαφών χρησιμοποιούν τη Νήσο του Μαν προκειμένου να αποφύγουν φόρους. Για παράδειγμα, ο αστέρας της Formula 1, Λούις Χάμιλτον, επέλεξε τη Νήσο του Μαν για να καταχωρίσει το 18,5 εκατομμυρίων ευρώ αεροσκάφος του για να αποφύγει την καταβολή 3,7 εκατομμυρίων ευρώ σε ΦΠΑ. Αντιστοίχως πολλοί ακόμα επέλεξαν με τη βοήθεια της Appleby αλλά και λογιστικών εταιρειών τη Νήσο του Μάν ή και τα Κέιμαν για την καταχώριση των γιοτ τους, χρησιμοποιώντας offshore εταιρείες. «Σύμπτωμα των παγκόσμιων ανισοτήτων» χαρακτηρίζει στο ICIJ αυτές τις πρακτικές ο Αλεξ Κόμπχαμ, διευθύνων σύμβουλος του Tax Justice Network, μιας μη κερδοσκοπικής εταιρείας που βάλλει κατά της χρηματοοικονομικής μυστικότητας.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ: